Tráng miệng Ý: Gelato, tiramisu, panna cotta khác nhau thế nào?

Gelato là món tráng miệng đông lạnh giống kem nhưng ít béo và đặc hơn; tiramisu là món lạnh nhiều lớp làm từ bánh ngón tay thấm cà phê và kem mascarpone, không hề đông đá; panna cotta đơn giản nhất, chỉ là kem sữa nấu cùng gelatin rồi để lạnh cho đông lại. Muốn ăn ngon và đúng vị, nên tìm quán nhỏ ít khách du lịch thay vì quán có tủ kính sặc sỡ ngay mặt phố lớn.

Ba món tráng miệng Ý gelato, tiramisu, panna cotta bày cạnh nhau để so sánh

Gelato, tiramisu, panna cotta khác nhau ở điểm cơ bản nào?

Ba món này không cùng một nhóm dù đều là tráng miệng phổ biến của Ý. Gelato thuộc nhóm đông lạnh, ăn lạnh buốt như kem, gắn liền với vùng Toscana; tiramisu là món xếp lớp để tủ lạnh, không qua công đoạn đông đá hay nướng lò, gắn với vùng Veneto; panna cotta là kem sữa nấu chín rồi làm đông bằng gelatin, gần với pudding hơn là bánh, gắn với vùng Piedmont.

Ba món xuất hiện ở ba vùng khác nhau của Ý, mỗi vùng đều xem món của mình là đại diện ẩm thực địa phương.

Gelato khác kem (ice cream) thông thường ở điểm nào?

Gelato chứa khoảng 4 đến 9% chất béo, thấp hơn nhiều so với 10 đến 25% của kem thông thường, đồng thời được đánh ở tốc độ chậm hơn nên chỉ nạp khoảng 20 đến 30% không khí vào hỗn hợp, so với 50 đến 100% của kem. Ít béo và ít không khí khiến gelato đặc hơn, vị đậm và rõ hơn trên đầu lưỡi.

Gelato cũng được bảo quản và phục vụ ở nhiệt độ ấm hơn kem, khoảng âm 9 đến âm 12 độ C so với khoảng âm 18 độ C của kem, nên kết cấu luôn mềm mịn chứ không cứng lạnh. Đây là lý do gelato tan nhanh hơn kem khi cầm đi dạo phố vào mùa hè, nên tốt nhất ăn ngay tại chỗ thay vì vừa đi vừa ăn.

Làm sao nhận biết gelato thủ công (gelato artigianale) chuẩn vị?

Gelato ngon thường đựng trong khay kim loại phẳng, có nắp đậy, mặt gelato không đắp cao vượt miệng khay như núi màu sặc sỡ. Màu sắc tự nhiên cũng là dấu hiệu quan trọng: pistachio chuẩn có màu xanh xám chứ không xanh neon, chanh có màu trắng ngà chứ không vàng chóe, các vị trái cây nên theo đúng mùa chứ không có dâu tây giữa mùa đông.

Giá tham khảo cho một cốc nhỏ tại Roma thường khoảng 2,5 đến 3,5 euro, nếu quán không niêm yết giá hoặc đòi tới 8 đến 9 euro thì nhiều khả năng là quán phục vụ khách du lịch. Một mẹo khác là thử vị fior di latte, tức vị sữa nguyên bản không pha hương liệu: nếu vị này nhạt nhẽo hoặc quá ngọt gắt, các vị khác trong cùng quán khó có thể ngon hơn.

Theo kinh nghiệm nhiều đoàn khách Hà Nội mà chúng tôi đã dẫn, khách thường bị thu hút bởi tủ gelato nhiều màu sặc sỡ gần các điểm tham quan lớn, trong khi gelato ngon thật sự lại thường nằm ở những con phố nhỏ ít người để ý.

Khay gelato màu tự nhiên trong tủ kim loại tại một gelateria ở Ý

Xem thêm: Tuscany có gì ngoài Florence? Siena, đồi nho và rượu vang

Tiramisu chuẩn vị gồm nguyên liệu gì và bắt nguồn từ đâu?

Tiramisu chuẩn gồm bánh ngón tay savoiardi thấm cà phê, xếp lớp cùng kem làm từ phô mai mascarpone đánh với lòng đỏ trứng và đường, phủ bột cacao trên cùng, hoàn toàn không qua lò nướng. Tên gọi tiramisu nghĩa là "nhấc tôi lên", ý chỉ tác dụng tỉnh táo nhờ cà phê và đường trong món này.

Nguồn gốc tiramisu hiện vẫn là tranh cãi giữa hai vùng Veneto và Friuli Venezia Giulia của Ý. Câu chuyện được nhiều người công nhận nhất gắn với nhà hàng Le Beccherie tại thành phố Treviso, vùng Veneto, vào cuối thập niên 1960 hoặc đầu thập niên 1970.

Vùng Friuli Venezia Giulia cũng đưa tiramisu vào danh sách đặc sản vùng chính thức từ năm 2017 với bằng chứng lịch sử riêng. Công thức gốc được ghi nhận tại Treviso thực tế không dùng rượu, dù nhiều nhà hàng ngày nay vẫn thêm chút rượu Marsala hoặc rum theo khẩu vị hiện đại.

Một khay tiramisu xếp lớp với lớp bột cacao phủ trên cùng

Panna cotta khác tiramisu và gelato ở điểm nào?

Panna cotta nghĩa đen là "kem nấu chín", chỉ gồm kem sữa, đường, vani và gelatin, không trứng, không cà phê, không cacao như hai món trên, nên đây là món tráng miệng Ý đơn giản nhất về nguyên liệu. Kết cấu chuẩn phải rung nhẹ như pudding mềm khi lắc đĩa, không được cứng như thạch.

Panna cotta gắn với vùng Piedmont ở Tây Bắc nước Ý, cụ thể vùng đồi Langhe, được đầu bếp Ettore Songia đưa vào thực đơn nhà hàng từ khoảng năm 1966 và chính thức vào danh sách đặc sản truyền thống của Piedmont từ năm 2001, sau đó được tổ chức Slow Food công nhận danh hiệu Presidium bảo tồn công thức truyền thống vào năm 2010.

Món thường ăn kèm sốt caramel hoặc sốt trái mọng đỏ, đôi khi thêm chút rượu trái cây theo phong cách vùng núi.

Xem thêm: Ẩm thực Ý: Ăn pizza, pasta ở đâu đúng vị từng vùng?

Panna cotta rung nhẹ trên đĩa với sốt trái mọng đỏ

Nên ăn tráng miệng Ý ở vùng nào để đúng vị nhất?

Florence thường được nhắc tới như một trong những cái nôi của gelato hiện đại, theo giai thoại phổ biến gắn với đầu bếp Bernardo Buontalenti tại triều đình Medici thế kỷ 16, nên đây là điểm dừng lý tưởng để thử gelato khi tour Nam Âu ghé qua vùng Tuscany.

Xa hơn về phía Nam, đảo Sicilia lại nổi tiếng với granita, một dạng đá bào hương vị thô hơn gelato, thường ăn kèm bánh brioche vào bữa sáng mùa hè thay vì ăn tráng miệng sau bữa chính, khác hẳn cách dùng gelato thông thường.

Vị granita phổ biến nhất ở Sicilia là chanh, hạnh nhân và cà phê, mỗi thành phố trên đảo lại có công thức và độ thô mịn khác nhau đôi chút.

Muốn nếm tiramisu đúng gốc, vùng Veneto quanh Venice và Treviso là lựa chọn phù hợp nhất trong một hành trình liên tuyến. Panna cotta thì phổ biến khắp miền Bắc nước Ý, đặc biệt rõ nét nhất tại vùng Piedmont quanh Turin, nơi món này được xem là đặc sản chính thức của địa phương.

Xem thêm: Cà phê espresso Ý: Cách gọi món và quy tắc nên biết

Khách đoàn Hà Nội nên lưu ý gì khi ăn tráng miệng Ý trong tour Nam Âu?

Tráng miệng Ý là cách hạ nhiệt hiệu quả trong những ngày hè nắng nóng ở Nam Âu, đặc biệt khi tour di chuyển nhiều giữa các điểm tham quan ngoài trời. Một cốc gelato nhỏ vừa đủ mát, vừa không quá no bụng để tiếp tục lịch trình buổi chiều.

Khẩu vị người miền Bắc quen vị thanh nên có thể thấy tiramisu và panna cotta hơi béo và ngọt đậm hơn các món tráng miệng quen thuộc ở Việt Nam, do dùng nhiều mascarpone và kem sữa. Nên gọi thử phần nhỏ trước khi gọi thêm, đặc biệt với người lớn tuổi chưa quen đồ ngọt nhiều phô mai béo.

Nếu muốn dành trọn hành trình khám phá ẩm thực Ý từ pizza, pasta đến tráng miệng vùng miền, có thể tham khảo tour Nam Âu từ Hà Nội của Euro Trip để được sắp xếp lịch trình phù hợp.

Nếu hành trình có kết hợp thêm nước Pháp theo tour Tây Âu từ Hà Nội, sẽ thấy crème brûlée Pháp cũng dùng kỹ thuật caramel hóa mặt đường gần giống panna cotta nhưng lại có thêm trứng, một điểm so sánh thú vị giữa hai nền ẩm thực láng giềng.

Để xem đầy đủ các tuyến khác của châu Âu khởi hành từ Hà Nội, có thể tham khảo Tour Châu Âu Từ Hà Nội.

Xem thêm: Ẩm thực châu Âu: Món từng nước và món dễ ăn cho khách Việt