Sauna Phần Lan: Truyền thống, quy tắc và cách trải nghiệm

Phòng sauna gỗ truyền thống Phần Lan với đá nóng bốc hơi

Sauna có ý nghĩa gì với người Phần Lan, vì sao được UNESCO công nhận?

Sauna là phòng tắm hơi nóng bằng cách dội nước lên đá nung nóng trên bếp lò, tạo ra hơi ẩm gọi là löyly, khác với xông hơi khô hoặc xông hơi ướt kiểu Thổ Nhĩ Kỳ. Ngày 17 tháng 12 năm 2020, UNESCO đưa văn hóa sauna Phần Lan vào danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, di sản đầu tiên của Phần Lan trong danh mục này.

Khoảng 90% người Phần Lan đi sauna ít nhất một lần mỗi tuần, xem đây là thói quen gia đình nhiều thế hệ chứ không phải dịch vụ spa xa xỉ. Ba sauna công cộng lịch sử là Kotiharju, Arla ở Helsinki và Rajaportti ở Tampere hiện được bảo vệ đặc biệt như di sản văn hóa quốc gia.

Xem thêm: Văn hóa Châu Âu: tính cách, lễ hội, kiến trúc và di sản từng nước

Văn hóa sauna Phần Lan có từ bao giờ, sauna khói savusauna là gì?

Truyền thống sauna tại Phần Lan đã tồn tại hơn 2.000 năm, tài liệu viết đầu tiên nhắc tới sauna có niên đại khoảng thế kỷ 10 đến 11. Từ thế kỷ 12, người Phần Lan bắt đầu dựng hẳn nhà gỗ riêng chỉ để làm sauna, thay vì dùng chung không gian sinh hoạt như trước.

Savusauna, tức sauna khói, là kiểu cổ nhất, không có ống khói nên khói thoát qua lỗ trên mái hoặc khe cửa, phải đốt lò khoảng 4 tiếng mới đạt nhiệt độ. Dù bất tiện, nhiều người sành sauna vẫn đánh giá hơi nước từ savusauna là mềm và dễ chịu nhất.

Ngày xưa sauna được xem như nơi linh thiêng, cấm chuyện la hét, uống rượu hay bạo lực bên trong.

Sauna khói savusauna truyền thống bằng gỗ giữa rừng Phần Lan

Löyly là gì, vì sao được xem là linh hồn của sauna Phần Lan?

Löyly là lớp hơi nước bốc lên khi dội nước từ gáo lên đá nóng trên bếp lò sauna, tạo ra cảm giác nóng ẩm lan tỏa khắp phòng thay vì chỉ có nhiệt khô. Nguyên tắc cốt lõi mà người Phần Lan luôn nhắc là sauna phải ẩm chứ không được khô, vì hơi ẩm mới tạo ra löyly đúng nghĩa.

Mỗi lần thêm nước, nhiệt độ cảm nhận tăng vọt trong vài giây rồi dịu dần, đây là lý do khách nên đổ nước từ từ thay vì dội nhiều một lúc nếu chưa quen sức nóng. Nhiệt độ trong phòng sauna Phần Lan thường dao động từ 70 tới 100 độ C, cao hơn nhiều loại phòng xông hơi ẩm ở nơi khác.

Vào sauna Phần Lan có phải khỏa thân không, quy tắc cần biết là gì?

Khỏa thân là chuyện bình thường trong sauna Phần Lan vì đồ bơi có hóa chất dễ phản ứng với nhiệt độ cao, nhưng khách ngại có thể quấn khăn mà không ai coi là bất lịch sự. Hầu hết sauna công cộng, khách sạn và bể bơi đều tách riêng nam nữ, chỉ sauna gia đình hoặc nhóm bạn thân mới tắm chung.

Quy tắc quan trọng nhất là luôn ngồi lên một chiếc khăn để giữ vệ sinh chung, sauna công cộng thường phát khăn giấy dùng một lần. Khách có thể trò chuyện nhỏ nhẹ nhưng phần lớn người Phần Lan chọn im lặng tận hưởng, tránh dùng điện thoại hoặc gây ồn ào.

Xem thêm: Văn hóa pub Anh: Cách gọi đồ và quy tắc cần biết

Khăn tắm và gáo múc nước gỗ đặt trong phòng sauna Phần Lan

Vihta hoặc vasta dùng để làm gì trong sauna Phần Lan?

Vihta, còn gọi là vasta theo vùng miền, là bó cành bạch dương tươi được khách tự vỗ nhẹ lên vai, lưng và chân trong lúc xông hơi để kích thích tuần hoàn máu và tạo mùi thơm tự nhiên dễ chịu. Cành bạch dương thường được cắt vào đầu mùa hè rồi phơi khô hoặc cấp đông để dùng quanh năm.

Trước khi dùng, vihta được ngâm nước ấm vài phút cho lá mềm ra và dậy mùi, sau đó khách vừa xông hơi vừa nhẹ nhàng đập lên cơ thể theo nhịp chứ không phải đánh mạnh. Đây là một trong những chi tiết khiến trải nghiệm sauna Phần Lan khác hẳn phòng xông hơi thông thường tại các khách sạn.

Bó cành bạch dương vihta dùng trong nghi thức sauna truyền thống

Tắm hồ băng sau sauna, gọi là avantouinti, có thật không, làm sao để an toàn?

Avantouinti là tục lệ nhảy xuống hồ nước lạnh hoặc lỗ khoét trên mặt băng ngay sau khi xông sauna, một tương phản nhiệt độ mà người Phần Lan tin giúp tỉnh táo và sảng khoái tức thì. Chu trình phổ biến là xông sauna khoảng 10 tới 15 phút, ngâm nước lạnh chỉ 15 tới 30 giây, rồi quay lại sauna, lặp lại 2 tới 3 lần.

Để an toàn, khách không nên tắm hồ băng một mình, tránh uống rượu trước khi ngâm vì cồn làm rối loạn điều hòa thân nhiệt, và nên mang dép chống trượt vì khu vực quanh hồ băng thường rất trơn.

Sauna quan trọng thế nào trong đời sống xã hội và ngoại giao Phần Lan?

Sauna không chỉ là nơi thư giãn mà còn là không gian bàn chuyện làm ăn và ngoại giao ở Phần Lan, gọi là ngoại giao sauna. Bộ Ngoại giao và nhiều tòa nhà chính phủ Phần Lan đều có phòng sauna riêng, từng tiếp đón lãnh đạo quốc tế trong không khí cởi mở hơn phòng họp thông thường.

Xem thêm: Vì sao Bắc Âu hạnh phúc? Tìm hiểu hygge và lagom

Hội Sauna Phần Lan, tên gốc Suomen Saunaseura, thành lập năm 1937 với sứ mệnh gìn giữ nghi thức sauna lịch sự, tôn trọng quyền thư giãn yên tĩnh của người khác. Hội trao giải thường niên Löylynhenki nhằm tôn vinh đóng góp cho việc bảo tồn văn hóa sauna.

Người dân Phần Lan trò chuyện thư giãn trước cửa phòng sauna công cộng

Sauna công cộng và sauna khách sạn ở Phần Lan khác nhau thế nào?

Sauna công cộng là không gian sinh hoạt cộng đồng lâu đời, giá vé chỉ vài euro, khách cần tuân thủ nghiêm quy tắc phân khu nam nữ và giữ yên lặng vì đây là nơi người bản địa sinh hoạt thường xuyên. Ba sauna lịch sử Kotiharju, Arla và Rajaportti vẫn hoạt động hằng ngày, đón cả khách du lịch muốn trải nghiệm đúng chất Phần Lan.

Sauna khách sạn tiện lợi hơn cho khách nước ngoài vì thường cho phép mặc đồ bơi và có nhân viên hướng dẫn cách sử dụng. Đây là lựa chọn phù hợp cho khách đoàn lần đầu trải nghiệm văn hóa mới, tương tự như khi tìm hiểu trước quy tắc trà chiều hay vào pub trong Tour Du Lịch Anh từ Hà Nội.

Xem thêm: Trà chiều Anh: Lịch sử, quy tắc và trải nghiệm ở London

Tour châu Âu từ Hà Nội của Euro Trip có đưa khách trải nghiệm sauna Phần Lan không?

Có, cả ba tour Bắc Âu của Euro Trip, gồm tour 4 nước 9 ngày 8 đêm, tour 5 nước 11 ngày 10 đêm và tour 7 nước Bắc Âu và Baltic 13 ngày 12 đêm, đều ghé Phần Lan và có buổi trải nghiệm sauna chính thức trong chương trình tại Helsinki.

Buổi trải nghiệm được giới thiệu ngay trong lịch trình là quốc hồn quốc túy của Phần Lan, diễn ra sau khi đoàn tham quan nhà thờ Uspenski, tượng đài Sibelius và quảng trường chợ Helsinki, một trong nhiều điểm dừng đáng nhớ của Tour Châu Âu Từ Hà Nội.

Theo kinh nghiệm nhiều đoàn khách Hà Nội mà chúng tôi đã dẫn, đây thường là trải nghiệm khiến cả đoàn thích thú và bất ngờ nhất hành trình Bắc Âu, vì khác hẳn nhịp tham quan phố cổ hay bảo tàng trước đó. Sauna trong tour tổ chức riêng cho đoàn khách Việt theo hình thức khách sạn, không yêu cầu khỏa thân như sauna công cộng bản địa, phù hợp cả người lớn tuổi đi cùng gia đình.

Giá tham khảo tour 4 nước 9 ngày 8 đêm là 88.900.000đ, giá tour thay đổi theo mùa và thời điểm khởi hành, liên hệ Euro Trip để có giá mới nhất.

Theo kinh nghiệm nhiều đoàn khách Hà Nội mà chúng tôi đã dẫn, khách nên mang theo đồ bơi gọn nhẹ dù tour đã sắp xếp sẵn vì một số khách sạn có khu sauna công cộng cho khách lẻ. Các nước Bắc Âu trong tour đều thuộc khối Schengen, khách đi đoàn dùng chung một visa cho toàn hành trình, không cần xin thêm giấy tờ riêng từng nước.

Khách quan tâm hành trình đầy đủ có thể tham khảo thêm tour Bắc Âu từ Hà Nội để xem chi tiết.

Đoàn khách Việt trải nghiệm sauna trong khách sạn tại Helsinki, Phần Lan