Rượu whisky Scotland: lịch sử, cách nếm đúng điệu và chọn chai làm quà

Whisky Scotland có từ bao giờ, vì sao được xem là chuẩn mực của thế giới?

Ghi chép sớm nhất về whisky Scotland xuất hiện trong sổ thuế hoàng gia Exchequer Rolls năm 1494, ghi lại việc cấp cho tu sĩ Friar John Cor 8 boll lúa mạch để làm aqua vitae, tức nước của sự sống, tên gọi tiếng Latin ban đầu của whisky, đủ nguyên liệu sản xuất khoảng 1.500 chai. Đây là tài liệu cổ nhất nhắc tới việc chưng cất whisky tại Scotland, dù nhiều khả năng người dân nơi đây đã biết nấu rượu mạnh từ trước đó.

Muốn được gọi đúng tên whisky Scotland, một chai rượu phải đáp ứng quy định pháp lý nghiêm ngặt của Scotland: chưng cất từ nước và lúa mạch nảy mầm, chưng cất không vượt quá 94,8 độ cồn, ủ tối thiểu 3 năm trong thùng gỗ sồi dung tích không quá 700 lít, toàn bộ quá trình ủ phải diễn ra tại Scotland, và đóng chai ở nồng độ tối thiểu 40 độ. Chỉ được thêm nước và caramel tạo màu, không được thêm hương liệu nhân tạo nào khác.

5 vùng sản xuất whisky Scotland khác nhau thế nào về hương vị?

Scotland có 5 vùng sản xuất whisky chính thức, mỗi vùng mang một phong cách hương vị đặc trưng riêng: Speyside, Highland, Lowland, Campbeltown và Islay. Speyside là vùng tập trung nhà máy chưng cất dày đặc nhất thế giới, cho ra whisky vị trái cây như táo, lê, hương mật ong và gia vị nhẹ, thường ủ trong thùng từng đựng rượu sherry.

Highland là vùng rộng nhất, bao gồm cả một số đảo, nên hương vị rất đa dạng, từ nhẹ nhàng đến đậm vị biển tùy nhà máy. Lowland ở miền Nam cho whisky nhẹ nhàng, dễ uống, phù hợp người mới thử. Campbeltown có hương vị phức tạp pha muối biển, khói nhẹ, trái cây và toffee. Islay, phát âm gần giống ai-lơ, nổi tiếng nhất với whisky khói nồng đặc trưng do lúa mạch được sấy bằng than bùn.

Khách đi Tour Du Lịch Anh từ Hà Nội có ghé Scotland thường có dịp tham quan trực tiếp một nhà máy chưng cất ở Speyside hoặc Highland, tận mắt xem quy trình ủ rượu và nếm thử tại chỗ, trải nghiệm khó có được nếu chỉ mua chai mang về.

Phong cảnh vùng Speyside hoặc Highland với nhà máy chưng cất whisky truyền thống

Single Malt và Blended whisky Scotland khác nhau ra sao, nên chọn loại nào?

Single Malt là whisky chưng cất hoàn toàn từ lúa mạch nảy mầm tại một nhà máy duy nhất, trong khi Blended là whisky pha trộn từ nhiều loại whisky malt và whisky grain của nhiều nhà máy khác nhau để tạo hương vị ổn định, dễ uống hơn. Blended whisky như Johnnie Walker hay Chivas Regal chiếm phần lớn sản lượng whisky Scotland xuất khẩu ra toàn cầu nhờ giá dễ tiếp cận và vị quen thuộc.

Single Malt không đồng nghĩa với ngon hơn Blended, mà thể hiện rõ hơn dấu ấn của một nhà máy cụ thể, phù hợp người muốn tìm hiểu sâu về từng vùng sản xuất. Người mới nên bắt đầu bằng Blended chất lượng tốt hoặc Single Malt vùng Speyside vị nhẹ nhàng, trước khi thử tới Single Malt Islay đậm mùi khói.

Chai Single Malt và Blended whisky Scotland đặt cạnh nhau để so sánh

Cách nếm whisky Scotland đúng điệu gồm những bước nào?

Nếm whisky Scotland đúng điệu bắt đầu từ chọn đúng ly, chuyên gia thường dùng ly Glencairn, loại ly miệng thu hẹp do công ty Glencairn Crystal của Scotland phát triển từ năm 1982 và ra mắt chính thức năm 2001, từng nhận giải Queen's Award for Innovation năm 2006 nhờ khả năng giữ hương thơm tốt hơn ly thường.

Sau khi rót một lượng nhỏ, nên nghiêng ly quan sát màu sắc và độ sánh trước, rồi đưa nhẹ ly từ trên miệng xuống gần mặt rượu để ngửi hương, lặp lại vài lần cho quen với hơi cồn. Nhấp từng ngụm nhỏ, giữ trong miệng vài giây trước khi nuốt, ngụm thứ hai thường cảm nhận hương vị rõ hơn ngụm đầu. Có thể nhỏ vài giọt nước lọc vào ly để mở hương vị, giúp cảm nhận trọn vẹn hơn, trong khi cho đá viên trực tiếp dễ làm tê vị giác và mất bớt hương tinh tế.

Nhiều khách sau khi nếm whisky thường tò mò món ăn truyền thống hay dùng kèm, đặc biệt là haggis, món ăn gắn liền với văn hóa Scotland và thường xuất hiện cùng whisky trong các dịp lễ như Burns Night cuối tháng Một hằng năm.

Bạn có thể đọc thêm: Ẩm thực Scotland: haggis, cá hồi hun khói và bữa sáng Scotland đáng thử để biết thêm các món ăn truyền thống hay dùng kèm whisky.

Ly Glencairn đựng whisky Scotland đang được nghiêng quan sát màu sắc

Nên chọn chai whisky Scotland nào làm quà theo từng mức giá?

Whisky Scotland làm quà nên chọn theo ngân sách và mức độ thân thiết với người nhận, chai phổ thông tốt tầm 30 đến 45 bảng Anh thường là Blended chất lượng ổn hoặc Single Malt 10 đến 12 năm tuổi, phù hợp tặng đồng nghiệp hoặc đối tác thông thường.

Tầm 50 đến 90 bảng Anh thường có Single Malt 12 đến 15 năm tuổi từ các vùng nổi tiếng như Speyside hoặc Highland, phù hợp tặng người thân trong gia đình. Từ 100 đến 200 bảng Anh trở lên là phân khúc cao cấp hơn, thường là whisky 18 năm tuổi hoặc phiên bản giới hạn, còn chai sưu tầm hiếm có thể lên tới vài nghìn bảng Anh. Đây là mức giá tham khảo, có thể thay đổi theo cửa hàng và thời điểm.

Với khách Việt, whisky Scotland cũng là món quà được ưa chuộng mang về dịp Tết hoặc làm quà biếu sau chuyến đi, vừa sang trọng vừa mang đúng dấu ấn điểm đến đã ghé thăm.

Chai whisky Scotland được gói quà cùng hộp gỗ sang trọng

Nên mua whisky Scotland ở đâu để có giá tốt và hàng chuẩn?

Nên mua whisky Scotland tại cửa hàng chuyên hoặc khu miễn thuế sân bay để đảm bảo hàng chuẩn, tại Edinburgh có Royal Mile Whiskies, cửa hàng lâu năm ngay trên phố Royal Mile, khu phố cổ trung tâm, bán đa dạng từ chai phổ thông tới chai hiếm khó tìm.

Một điểm khách Việt cần biết: Vương quốc Anh đã bỏ chính sách hoàn thuế VAT cho khách du lịch mua sắm tại cửa hàng trong phố từ đầu năm 2021, khác với nhiều nước châu Âu khác vẫn còn áp dụng hoàn thuế. Bù lại, khu miễn thuế sau cửa an ninh tại sân bay như Edinburgh hay Heathrow vẫn bán whisky với giá đã miễn thuế ngay tại quầy, không cần làm thủ tục hoàn thuế phức tạp, nên đây thường là lựa chọn tiện lợi hơn cho khách mua làm quà vào phút cuối.

Theo kinh nghiệm nhiều đoàn khách Hà Nội mà chúng tôi đã dẫn, khách thường thích tự chọn một chai mang dấu ấn riêng thay vì mua đại một chai phổ biến, hướng dẫn viên tiếng Việt đi cùng đoàn có thể hỗ trợ giải thích nhãn mác, vùng sản xuất và mức giá để khách chọn đúng ý mà không mua nhầm hàng giá cao ở khu vực chỉ phục vụ khách du lịch. Khách đi Tour Châu Âu Từ Hà Nội có lịch trình ghé Scotland thường được hỗ trợ đúng nhu cầu này trong suốt hành trình.

Kệ trưng bày nhiều chai whisky Scotland tại một cửa hàng chuyên ở Edinburgh

Khách Hà Nội cần lưu ý gì khi mua và mang whisky Scotland về nước?

Chất lỏng mua sau khu an ninh sân bay được đóng túi niêm phong chuyên dụng kèm hóa đơn, mang lên máy bay bình thường, nhưng cần giữ nguyên túi nếu có chuyến bay nối chuyến qua sân bay khác, vì một số điểm trung chuyển có thể yêu cầu kiểm tra lại và không chấp nhận túi niêm phong từ sân bay khác, dẫn đến nguy cơ bị tịch thu. Whisky mua trước đó ở cửa hàng trong phố nên cho vào hành lý ký gửi vì chất lỏng quá 100ml không được mang qua an ninh dưới dạng hành lý xách tay thông thường.

Theo kinh nghiệm nhiều đoàn khách Hà Nội mà chúng tôi đã dẫn, nên hỏi kỹ hướng dẫn viên về hạn mức miễn thuế trước khi mua nhiều chai, vì quy định hiện hành cho phép khách nhập cảnh Việt Nam mang miễn thuế khoảng 1,5 lít rượu trên 20 độ cồn, tương đương khoảng 2 chai 750ml tiêu chuẩn, mua thêm vẫn được nhưng phải khai báo và đóng thuế phần vượt mức khi qua cửa hải quan. Whisky Scotland tiêu chuẩn đóng chai 40 độ cồn trở lên nên luôn tính vào nhóm giới hạn 1,5 lít này.

Nếu muốn tìm hiểu thêm về ẩm thực châu Âu để chuẩn bị hành trình trọn vẹn hơn, có thể liên hệ Du Lịch Châu Âu Từ Hà Nội để được tư vấn lịch trình ghé Scotland cụ thể.

Bạn có thể đọc thêm: Ẩm thực Châu Âu: món phải thử ở từng nước và món dễ ăn cho khách Việt để biết thêm các món ăn đặc trưng từng nước trong hành trình châu Âu.