Ẩm thực Scotland: haggis, cá hồi hun khói và bữa sáng Scotland đáng thử

Haggis là món gì, vì sao được xem là quốc hồn quốc túy Scotland?

Haggis là món pudding truyền thống làm từ nội tạng cừu xay nhuyễn, tức tim, gan và phổi, trộn cùng yến mạch, hành, mỡ cừu và gia vị, sau đó nhồi vào lòng cừu và luộc chín, ngày nay nhiều nơi dùng vỏ nhân tạo thay lòng thật để tiện chế biến. Món này thường ăn kèm neeps and tatties, tức khoai tây nghiền và củ cải vàng nghiền, tạo thành bộ ba kinh điển trên bàn ăn Scotland.

Haggis gắn liền với lễ Burns Night, tổ chức ngày 25 tháng 1 hằng năm để tưởng nhớ nhà thơ dân tộc Robert Burns, trong đó có nghi thức đọc bài thơ Address to a Haggis trước khi cắt món ăn, biến haggis thành biểu tượng văn hóa chứ không chỉ là món ăn thông thường.

Theo kinh nghiệm nhiều đoàn khách Hà Nội mà chúng tôi đã dẫn, phần lớn khách ban đầu e ngại vì nghe tới nội tạng nhưng khi ăn thử đều thấy dễ chịu hơn tưởng tượng nhiều, haggis có vị khá gần với chả hoặc giò lụa gia vị đậm, kết cấu tơi mịn chứ không hề đáng sợ như tên gọi hay nguyên liệu khiến nhiều người nghĩ tới.

Đĩa haggis, neeps and tatties truyền thống Scotland

Cá hồi hun khói Scotland khác gì cá hồi hun khói thông thường?

Cá hồi hun khói Scotland mang chỉ dẫn địa lý được bảo hộ chính thức mang tên Scottish Salmon, áp dụng riêng cho cá hồi Đại Tây Dương nuôi tại vùng biển ven bờ Scotland, quần đảo Western Isles, Orkney và Shetland, quy định cập nhật tháng 4 năm 2024 đổi tên bảo hộ từ Scottish Farmed Salmon thành Scottish Salmon để người tiêu dùng dễ nhận diện đúng nguồn gốc.

Cá hồi được hun khói lạnh theo phương pháp truyền thống, giữ được thớ thịt mềm mại màu cam đậm, khác với cá hồi hun khói nóng làm chín hẳn thịt cá. Cách dùng phổ biến nhất là ăn kèm bánh mì đen, phô mai kem, một lát chanh và chút thì là tươi, thường xuất hiện trong bữa sáng hoặc món khai vị tại nhà hàng.

Cá hồi hun khói Scotland thái lát mỏng ăn kèm bánh mì đen và chanh

Bữa sáng kiểu Scotland gồm những món gì, khác bữa sáng Anh ở đâu?

Bữa sáng kiểu Scotland gồm trứng, thịt xông khói, xúc xích, đậu trắng sốt cà chua, cà chua nướng, nấm và bánh mì nướng, cộng thêm ba món chỉ riêng Scotland mới có: tattie scone, tức bánh khoai tây nghiền chiên dẹt hình tam giác, xúc xích vuông gọi là Lorne sausage hoặc square sausage, và haggis thái lát chiên giòn.

Ba món này chính là điểm khác biệt rõ nhất so với bữa sáng Anh tiêu chuẩn, vốn không có tattie scone hay haggis. Ngoài bữa sáng đầy đủ, người Scotland còn ăn cháo yến mạch, gọi là porridge, như một lựa chọn bữa sáng nhẹ nhàng và lành mạnh hơn vào ngày thường.

Khách tham gia Tour Châu Âu Từ Hà Nội có lịch trình ghé Edinburgh thường được trải nghiệm bữa sáng kiểu Scotland ngay tại khách sạn lưu trú, không cần tự tìm nhà hàng riêng.

Bữa sáng đầy đủ kiểu Scotland với tattie scone, Lorne sausage và haggis chiên

Ngoài haggis, Scotland còn món ăn truyền thống nào đáng thử?

Cullen skink là món súp đặc sánh nấu từ cá tuyến hun khói, khoai tây và hành tây, bắt nguồn từ thị trấn Cullen vùng Moray, đông bắc Scotland, do ngư dân địa phương sáng tạo để tận dụng nguồn cá tuyến dồi dào, ngày nay trở thành món khai vị phổ biến khắp các nhà hàng Scotland.

Scotch pie là bánh nhân thịt cừu hoặc bò nhỏ, vỏ giòn nướng trong khuôn tròn cao khoảng 4cm, có thiết kế đặc biệt với phần vỏ trên thấp hơn viền khoảng 1cm để tạo thành một khoảng trũng, dùng để múc thêm khoai tây nghiền, đậu trắng sốt cà hoặc nước sốt lên trên, thường bán tại các quầy bánh hoặc sân vận động bóng đá như một món ăn nhanh quen thuộc. Cranachan là món tráng miệng gồm kem tươi đánh bông, mật ong, quả mâm xôi và yến mạch rang trộn whisky, vốn là món mừng mùa thu hoạch mâm xôi tháng 8 hằng năm. Tablet là loại kẹo bơ sữa đặc, nấu từ đường, bơ và sữa đặc đun tới khi kết tinh rồi cắt thành khối vuông nhỏ, vị ngọt sắc và cứng hơn fudge, món quà lưu niệm phổ biến của khách du lịch mua mang về.

Súp Cullen skink và bánh Scotch pie truyền thống

Nên ăn thử ẩm thực Scotland ở đâu tại Edinburgh?

Edinburgh Farmers Market tại Castle Terrace, ngay dưới chân lâu đài Edinburgh, mở cửa sáng thứ Bảy hằng tuần với hơn 50 gian hàng sản vật địa phương, gồm thịt hiếm, hải sản, cá hồi hun khói tươi, phù hợp để nếm thử nhiều món cùng lúc trước khi chọn nhà hàng.

Khách cũng có thể ghé chợ Grassmarket, khu phố cổ ngay trung tâm Edinburgh, mở cửa thứ Bảy với nhiều gian hàng đồ ăn theo mùa, hoặc chọn các nhà hàng truyền thống trong khu Old Town, nơi hầu hết đều có haggis và bữa sáng kiểu Scotland trong thực đơn cố định.

Khách đi Tour Du Lịch Anh từ Hà Nội có lịch trình ghé Edinburgh thường được sắp xếp một bữa ăn thử món Scotland truyền thống, giúp trải nghiệm trọn vẹn mà không cần tự tìm hiểu quán ăn.

Khu chợ Grassmarket với các gian hàng đồ ăn địa phương tại Edinburgh

Đồ uống nào thường dùng kèm ẩm thực Scotland?

Whisky là đồ uống gắn liền chặt chẽ nhất với ẩm thực Scotland, không chỉ để nhâm nhi riêng mà còn là nguyên liệu trong món cranachan hoặc dùng kèm haggis trong các dịp lễ như Burns Night.

Bạn có thể đọc thêm: Rượu whisky Scotland: lịch sử, cách nếm đúng điệu và chọn chai làm quà để hiểu rõ hơn về cách chọn và thưởng thức whisky đúng điệu.

Irn-Bru là loại nước ngọt màu cam đặc trưng, được xem là thức uống quốc dân thứ hai của Scotland sau whisky, ra đời cuối thế kỷ 19 dưới tên gọi khác. Tên Irn-Bru chính thức xuất hiện từ năm 1946, sau khi luật quảng cáo mới yêu cầu tên sản phẩm phải phản ánh đúng sự thật, buộc hãng đổi tên vì đồ uống này chứa rất ít sắt và không hề được ủ theo kiểu bia như tên gọi cũ gợi ý. Đến năm 2003, doanh số Irn-Bru tại Scotland từng cạnh tranh ngang ngửa với Coca-Cola, một thành tích hiếm có với một thương hiệu nước ngọt vùng miền.

Ly whisky và lon Irn-Bru màu cam đặt cạnh món ăn Scotland

Khách Hà Nội nên chọn món nào để dễ ăn khi mới thử ẩm thực Scotland?

Khách quen khẩu vị thanh nhẹ miền Bắc nên bắt đầu bằng cá hồi hun khói, bữa sáng kiểu Scotland hoặc cranachan trước, đây là nhóm món dễ tiếp cận nhất, ít gia vị lạ và gần với thói quen ăn uống thường ngày. Sau khi quen dần, khách có thể thử haggis hoặc black pudding, tức pudding huyết heo nấu chín trộn yến mạch, để trải nghiệm trọn vẹn hơn văn hóa ẩm thực địa phương.

Theo kinh nghiệm nhiều đoàn khách Hà Nội mà chúng tôi đã dẫn, món được khách khen nhiều nhất thường là cá hồi hun khói và cranachan, trong khi black pudding là món ít khách gọi lại lần hai nhất, hướng dẫn viên thường gợi ý khách thử một miếng nhỏ trước khi gọi cả suất để tránh lãng phí nếu không hợp khẩu vị.

Nếu muốn tìm hiểu thêm ẩm thực các nước châu Âu khác để chuẩn bị hành trình trọn vẹn hơn, có thể liên hệ Du Lịch Châu Âu Từ Hà Nội để được tư vấn lịch trình chi tiết.

Bạn có thể đọc thêm: Ẩm thực Châu Âu: món phải thử ở từng nước và món dễ ăn cho khách Việt để biết thêm các món ăn đặc trưng từng nước trong hành trình châu Âu.