Ẩm thực Bồ Đào Nha: cá tuyết bacalhau, cá mòi và bánh trứng Pastel de Nata

Bồ Đào Nha không có ngư trường cá tuyết, vậy mà bacalhau vẫn được gọi trìu mến là "người bạn trung thành" suốt hơn 500 năm qua. Cùng cá mòi sardinha nướng thơm nức mùa hè và bánh trứng Pastel de Nata giòn tan từ Lisbon, ba món này tạo nên bức tranh ẩm thực đặc trưng nhất đất nước ven Đại Tây Dương.

[Ảnh: Một đĩa bacalhau nướng cùng khoai tây và ô liu đen trên bàn ăn Bồ Đào Nha]

Vì sao cá tuyết bacalhau trở thành món quốc hồn của Bồ Đào Nha suốt hơn 500 năm qua?

Cá tuyết bacalhau trở thành món quốc hồn của Bồ Đào Nha vì gắn liền với lịch sử hàng hải từ cuối thế kỷ 15, khi các đoàn tàu Bồ Đào Nha tìm ra ngư trường cá tuyết dồi dào ngoài khơi Newfoundland năm 1497 rồi ướp muối cá để bảo quản trong những chuyến hải trình dài ngày. Kỹ thuật ướp muối phơi khô giúp cá tuyết giữ được cả năm mà không hỏng, trở thành nguồn đạm chính cho mọi tầng lớp, kể cả trong những ngày ăn chay Công giáo khi thịt bị cấm nhưng cá vẫn được phép dùng. Vì đã đồng hành cùng người Bồ Đào Nha qua nhiều giai đoạn khó khăn của lịch sử, bacalhau được đặt biệt danh fiel amigo, nghĩa là "người bạn trung thành", và hiện diện trong bữa cơm gia đình lẫn nhà hàng cao cấp khắp Lisbon, Porto, dù đất nước này không có ngư trường cá tuyết nào trong lãnh hải, toàn bộ nguyên liệu vẫn phải nhập khẩu chủ yếu từ Na Uy và Iceland.

[Ảnh: Những miếng cá tuyết muối khô bacalhau bày bán tại chợ truyền thống Bồ Đào Nha]

Bacalhau có tới 365 cách chế biến, món nào ngon nhất cho người mới thử?

Bacalhau có tới 365 cách chế biến theo cách nói dân gian, tương truyền đủ để đổi món mỗi ngày trong năm không lặp lại, dù có tài liệu cho rằng con số thực tế lên đến hơn 1.000 công thức tùy vùng miền và từng đầu bếp. Ba món phổ biến nhất mà khách du lịch dễ tìm thấy trong thực đơn nhà hàng là Bacalhau à Brás, Bacalhau com Natas và Bacalhau à Gomes de Sá. Bacalhau à Brás xé nhỏ cá tuyết trộn cùng khoai tây chiên sợi mỏng, trứng đánh tơi và hành tây, tạo kết cấu mềm béo dễ ăn. Bacalhau com Natas nướng cùng kem sữa và khoai tây cắt lát, vị béo ngậy gần giống món gratin kiểu Pháp nên khá dễ chiều khẩu vị người Việt. Bacalhau à Gomes de Sá trộn cá tuyết xé cùng khoai tây, hành tây, trứng luộc và ô liu đen, thường xuất hiện trong bữa tối gia đình dịp lễ Giáng Sinh. Theo kinh nghiệm nhiều đoàn khách Hà Nội mà chúng tôi đã dẫn, không ít khách ban đầu ngần ngại vì mùi cá muối khá nồng lúc còn sống, nhưng sau khi nấu chín, vị bacalhau lại nhẹ nhàng, ngậy béo, dễ hợp khẩu vị số đông.

Bạn có thể đọc thêm: Rượu Porto của Bồ Đào Nha: các loại, cách thưởng thức và mua làm quà để biết nên chọn loại rượu Porto nào dùng kèm các món bacalhau đậm đà.

Cá mòi sardinha nướng ngon nhất vào tháng 8, tại sao không phải lễ hội tháng 6?

Cá mòi sardinha nướng ngon nhất vào khoảng tháng 8 vì đây là lúc cá mòi tích lũy nhiều mỡ nhất trong năm, cho thớ thịt béo thơm hơn hẳn, trong khi lễ hội Santo António ngày 12 và 13 tháng 6 tại Lisbon lại rơi vào thời điểm cá mòi chưa đạt độ béo tối ưu. Nhiều khách du lịch lầm tưởng lễ hội tháng 6 là dịp ăn sardinha ngon nhất vì không khí lễ hội tưng bừng khắp khu Alfama với khói nướng cá nghi ngút, nhưng người dân sành ăn thường đợi đến cuối hè, khoảng tháng 8, mới thật sự thưởng thức trọn vẹn hương vị béo ngậy của cá mòi mùa vụ. Cá mòi được nướng nguyên con trên than hoa, chỉ ướp muối biển đơn giản, ăn kèm bánh mì nướng, ớt chuông nướng và khoai tây luộc, không cần thêm nước sốt cầu kỳ vì vị béo tự nhiên của cá đã đủ đậm đà. Người bản địa thường ăn bốc bằng tay, gỡ thịt cá khỏi xương ngay trên đĩa, và tin rằng con cá mòi càng nhỏ thì thịt càng ngọt, nên suất ăn thường gồm nhiều con nhỏ thay vì vài con to.

Bạn có thể đọc thêm: Đi Bồ Đào Nha mua gì làm quà? để phân biệt cá mòi đóng hộp mua làm quà với cá mòi nướng tươi thưởng thức tại chỗ.

[Ảnh: Cá mòi sardinha nướng trên bếp than ngoài trời tại một khu phố cổ Lisbon]

Pastel de Nata ra đời từ tu viện nào và vì sao tiệm Pastéis de Belém bán hơn 20.000 cái mỗi ngày?

Pastel de Nata ra đời từ các tu sĩ tại tu viện Mosteiro dos Jerónimos ở khu Belém, Lisbon, ngôi tu viện được UNESCO công nhận di sản thế giới từ năm 1983 nhờ gắn liền với thời kỳ Khám Phá Địa Lý và hành trình của nhà hàng hải Vasco da Gama. Các tu sĩ sáng tạo công thức bánh trứng này để tận dụng lòng đỏ trứng dư thừa sau khi dùng lòng trắng hồ bột cho áo tu. Sau khi tu viện đóng cửa năm 1834 theo lệnh giải thể các dòng tu tại Bồ Đào Nha, công thức được bán cho một xưởng đường mía gần đó, dẫn đến việc mở tiệm Pastéis de Belém năm 1837, vẫn hoạt động đến nay và giữ công thức bí mật chỉ truyền cho vài thợ làm bánh chính gọi là mestres pasteleiros. Tiệm này hiện bán ra hơn 20.000 chiếc bánh mỗi ngày vào mùa cao điểm du lịch, khách thường phải xếp hàng dài mua mang đi nhưng khu vực bàn ghế bên trong khá rộng nên không phải chờ quá lâu. Giá mỗi chiếc Pastel de Nata dao động khoảng 1,2 đến 1,5 euro, ăn ngon nhất khi còn ấm, rắc thêm chút quế và đường bột theo khẩu vị.

Pastéis de Belém khác gì các loại Pastel de Nata bán ở tiệm thường?

Pastéis de Belém khác các loại Pastel de Nata bán ở tiệm thường nhờ lớp vỏ bánh giòn xốp nhiều lớp đặc trưng và phần nhân kem trứng theo đúng công thức gốc được giữ bí mật hơn 180 năm qua, chỉ sản xuất tại đúng địa chỉ ở Belém. Các tiệm bánh khác khắp Lisbon và Porto vẫn làm Pastel de Nata ngon không kém, chỉ khác biệt đôi chút về độ ngọt, độ béo của nhân hoặc độ giòn của vỏ, khách có thể thử vài tiệm để so sánh thay vì chỉ xếp hàng ở đúng một địa chỉ nổi tiếng nhất.

[Ảnh: Khay bánh Pastel de Nata vừa ra lò rắc quế tại một tiệm bánh ở Lisbon]

Francesinha, món ăn ra đời năm 1953 tại Porto, có gì khác ẩm thực Lisbon?

Francesinha ra đời năm 1953 tại Porto, do đầu bếp Daniel da Silva sáng tạo sau thời gian sống tại Pháp và Bỉ, lấy cảm hứng từ món croque-monsieur rồi biến tấu thành phiên bản đậm đà hơn phù hợp khẩu vị người Porto. Tên món ăn nghĩa là "cô gái Pháp nhỏ", cách gọi hài hước ví món này như phiên bản mạnh mẽ hơn của món bánh mì kẹp Pháp nguyên bản. Món này gồm nhiều lớp bánh mì sandwich kẹp xúc xích, giăm bông, thịt nướng và phô mai, phủ thêm một quả trứng ốp la, tất cả ngập trong sốt cà chua pha bia đặc trưng hơi cay, thường ăn kèm khoai tây chiên và đủ no cho cả bữa trưa. So với ẩm thực Lisbon thiên về hải sản và các món cá tuyết nhẹ nhàng, ẩm thực Porto chuộng khẩu phần lớn, nhiều đạm và đậm vị hơn. Khu phố cổ Ribeira ven sông Douro tại Porto cũng là nơi tập trung nhiều quán ăn phục vụ Francesinha lâu đời, khách vừa thưởng thức món ăn vừa ngắm những ngôi nhà màu sắc san sát bên bờ sông.

Bạn có thể đọc thêm: Porto và rượu Port của Bồ Đào Nha: phố cổ Ribeira và hầm rượu nổi tiếng để khám phá thêm khu phố cổ Ribeira và các hầm rượu Port nổi tiếng dọc sông Douro.

Phụ phí couvert tại Bồ Đào Nha có thể khiến hóa đơn tăng thêm 2 đến 5 euro, làm sao để tránh?

Phụ phí couvert tại nhà hàng Bồ Đào Nha có thể khiến hóa đơn tăng thêm khoảng 2 đến 5 euro mỗi người nếu khách vô tình động vào bánh mì, ô liu, bơ hoặc phô mai được bày sẵn trên bàn ngay khi ngồi xuống, vì đây không phải đồ ăn miễn phí như nhiều người lầm tưởng. Cách tránh phụ phí này đơn giản nhất là nói "Não, obrigado" (không, cảm ơn) ngay khi nhân viên bày đồ ăn lên bàn, hoặc hỏi trước "Quanto custa o couvert?" để biết giá trước, đây là thông lệ hợp pháp, phổ biến khắp Bồ Đào Nha, không phải hành vi lừa khách. Theo kinh nghiệm nhiều đoàn khách Hà Nội mà chúng tôi đã dẫn, không ít khách bối rối khi nhận hóa đơn có thêm khoản phí lạ vì quen với việc đồ ăn kèm miễn phí tại nhà hàng Việt Nam, nên hướng dẫn viên đi cùng tour Nam Âu từ Hà Nội luôn nhắc đoàn về khoản couvert này ngay từ bữa ăn đầu tiên tại Bồ Đào Nha. Ngoài couvert, khách cũng nên biết vinho verde, loại rượu vang trẻ hơi có ga nhẹ, là lựa chọn phổ biến và giá phải chăng để dùng kèm hải sản hoặc bacalhau nếu không muốn gọi rượu Porto đậm vị hơn.

Bạn có thể đọc thêm: Tour Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha để xem hành trình khám phá ẩm thực có ghé qua Lisbon và Porto trong bao nhiêu ngày.

[Ảnh: Bàn ăn nhà hàng Bồ Đào Nha với bánh mì, ô liu bày sẵn và ly vinho verde]

Nếu gia đình muốn khám phá trọn vẹn ẩm thực Bồ Đào Nha cùng hướng dẫn viên tiếng Việt am hiểu địa phương, đội ngũ Tour Châu Âu Từ Hà Nội của Euro Trip có thể tư vấn hành trình phù hợp với số ngày và ngân sách cả đoàn.

Trang Du Lịch Châu Âu Từ Hà Nội cũng thường xuyên cập nhật các hành trình mới quanh Bồ Đào Nha và Nam Âu, khách có thể tham khảo thêm trước khi quyết định tự túc hay đi theo đoàn.

Câu hỏi thường gặp về ẩm thực Bồ Đào Nha

Ginjinha là gì và nên uống thử ở đâu tại Lisbon?

Ginjinha là rượu anh đào chua ngâm đường và quế, thường được rót vào ly nhỏ hoặc cốc làm từ chocolate ăn được, phổ biến nhất tại các quầy rượu nhỏ quanh khu phố Alfama và Rossio ở Lisbon, giá mỗi ly thường chỉ khoảng 1,5 đến 2 euro.

Caldo verde được vinh danh gì vào năm 2011?

Caldo verde, món súp cải xanh nấu cùng khoai tây nghiền và xúc xích chouriço, được bình chọn là một trong Bảy Kỳ Quan Ẩm Thực Bồ Đào Nha vào năm 2011, món súp này xuất phát từ vùng Minho phía Bắc đất nước và nay xuất hiện trong hầu hết thực đơn nhà hàng truyền thống.

Cá mòi đóng hộp mua làm quà có khác cá mòi nướng ăn tại chỗ không?

Có, cá mòi đóng hộp thường được chế biến kỹ, ướp dầu ô liu hoặc sốt cà chua rồi đóng hộp thiếc trang trí bắt mắt để làm quà lưu niệm, trong khi cá mòi nướng tại nhà hàng hoặc quán vỉa hè là cá tươi nướng nguyên con ngay tại chỗ, hương vị và kết cấu khác hẳn nhau.

Bacalhau tại nhà hàng có mặn như tưởng tượng không?

Không, các nhà hàng đều ngâm bacalhau trong nước sạch từ 6 đến 72 giờ tùy độ dày miếng cá và thay nước nhiều lần để rút bớt muối trước khi chế biến, nên món ăn ra bàn có vị đậm đà vừa phải chứ không mặn gắt như cá muối nguyên bản.

Ăn uống tại nhà hàng Bồ Đào Nha có cần tip không?

Tip không bắt buộc tại Bồ Đào Nha, phần lớn thực khách chỉ làm tròn hóa đơn hoặc để lại khoảng 5 đến 10% tại nhà hàng nếu hài lòng với phục vụ, một số nhà hàng lớn ở khu du lịch đã tự cộng sẵn phí phục vụ vào hóa đơn nên khách nên kiểm tra kỹ trước khi tip thêm để tránh trả hai lần.

Bài viết được biên soạn bởi đội ngũ chuyên gia làm Tour Châu Âu của Euro Trip - Chuyên Du Lịch Châu Âu Từ Hà Nội với hơn 15 năm kinh nghiệm. Thông tin được cập nhật tháng 8/2026. Nếu bạn cần tư vấn lịch trình hoặc giá tour mới nhất, liên hệ trực tiếp tại Euro Trip.