Ẩm thực Bắc Âu: cá hồi, bánh Smørrebrød và trào lưu New Nordic đáng thử

Ẩm thực Bắc Âu từng bị xem là đơn giản, chỉ có cá hồi và bánh mì đen, cho tới khi bản tuyên ngôn New Nordic ra đời năm 2004 biến khu vực này thành trung tâm ẩm thực cao cấp hàng đầu thế giới. Cá hồi tươi ngon bậc nhất, bánh smørrebrød mở của Đan Mạch và nhà hàng Noma tại Copenhagen, năm lần được vinh danh ngon nhất thế giới, là ba điểm nhấn không thể bỏ qua.

[Ảnh: Phi lê cá hồi Na Uy tươi bày trên đá lạnh tại chợ hải sản Bắc Âu]

Vì sao cá hồi Na Uy được xem là ngon và nổi tiếng nhất thế giới?

Cá hồi Na Uy được xem là ngon và nổi tiếng nhất thế giới vì nuôi trong vùng nước lạnh, sạch dọc các fjord (vịnh hẹp), kết hợp kiểm soát chất lượng nghiêm ngặt bậc nhất châu Âu. Na Uy hiện là quốc gia sản xuất cá hồi nuôi lớn nhất toàn cầu: riêng năm 2024, ngành nuôi trồng thủy sản nước này xuất khẩu khoảng 1,3 triệu tấn cá hồi và cá hồi vân, mang về giá trị hơn 130,6 tỷ krone Na Uy (NOK), chiếm tới 74% giá trị toàn ngành thủy sản xuất khẩu của Na Uy.

Người Bắc Âu ăn cá hồi theo cách khác hẳn cá hồi áp chảo quen thuộc ở Việt Nam, phổ biến nhất là gravlax: cá hồi phi lê ướp muối, đường và thì là tươi trong 24 đến 48 tiếng rồi thái lát mỏng ăn sống. Nhiều đầu bếp New Nordic chỉ ướp cá hồi vài giờ để giữ tối đa độ tươi, khác hẳn cá hồi hun khói kiểu Scotland vốn nặng mùi khói hơn.

Bạn có thể đọc thêm: Ẩm thực Scotland: haggis, cá hồi hun khói và bữa sáng Scotland đáng thử để hiểu rõ hơn về cách người Scotland chế biến cá hồi hun khói truyền thống, khác hẳn cá hồi sống kiểu Bắc Âu.

Nhiều du khách Hà Nội khi tham gia tour Bắc Âu đều bất ngờ vì cá hồi tại đây tươi và rẻ hơn cá hồi nhập khẩu tại Việt Nam, do được nuôi và chế biến ngay tại nguồn.

[Ảnh: Món gravlax cá hồi ướp thì là thái lát mỏng bày trên đĩa kiểu Bắc Âu]

Bánh smørrebrød là gì mà được xem là biểu tượng ẩm thực Đan Mạch?

Bánh smørrebrød là loại bánh mì đen lúa mạch đen (rugbrød) phết bơ rồi bày topping mở phía trên, không đậy thêm lát bánh mì thứ hai như sandwich thông thường, ra đời từ bữa trưa của giới công nhân Đan Mạch thế kỷ 19 và nay trở thành món ăn quốc dân của nước này.

Ba loại topping kinh điển nhất gồm cá trích ngâm giấm marinerede sild, pate gan leverpostej ăn kèm dưa chuột muối, và roastbeef thái mỏng rưới sốt remoulade cùng hành phi giòn. Người Đan Mạch luôn ăn smørrebrød bằng dao và nĩa, không cầm tay như sandwich thông thường, vì lớp topping xếp cao nhiều tầng, dễ rơi nếu cầm trực tiếp.

Theo kinh nghiệm nhiều đoàn khách Hà Nội mà chúng tôi đã dẫn, smørrebrød là lựa chọn ăn trưa rất tiện cho nhóm đông vì có thể gọi nhiều loại nhỏ để cùng chia sẻ, thay vì mỗi người gọi riêng một suất lớn mất thời gian chờ.

Một suất smørrebrød tại quán ăn bình dân Copenhagen có giá khoảng 85 đến 115 krone Đan Mạch (DKK) mỗi miếng, một bữa trưa đơn giản khác cho một người dao động 85 đến 125 DKK, trong khi một cốc cà phê thường khoảng 45 DKK và một cốc bia tươi 0,5 lít khoảng 65 DKK.

Trào lưu New Nordic là gì và vì sao Noma 5 lần được vinh danh nhà hàng ngon nhất thế giới?

Trào lưu New Nordic là phong trào ẩm thực ra đời từ bản tuyên ngôn New Nordic năm 2004, được 12 đầu bếp hàng đầu khu vực Bắc Âu ký kết, trong đó có René Redzepi của Đan Mạch và Mathias Dahlgren của Thụy Điển, đặt nền móng cho phong cách ẩm thực Bắc Âu hiện đại.

Năm nguyên tắc cốt lõi gồm đề cao tính mùa vụ, ưu tiên nguyên liệu địa phương, giữ sự tinh khiết tươi mới, quan tâm phúc lợi động vật cùng sản xuất bền vững, và kết hợp truyền thống với đổi mới.

Noma, nhà hàng do đầu bếp René Redzepi mở tại Copenhagen, là đại diện tiêu biểu nhất của trào lưu này, từng 5 lần được vinh danh nhà hàng ngon nhất thế giới theo bảng xếp hạng World's 50 Best Restaurants vào các năm 2010, 2011, 2012, 2014 và 2021. Nhà hàng từng đóng cửa tái cấu trúc, mở lại năm 2018 với tên gọi Noma 2.0, tiếp tục theo đuổi thực đơn theo mùa dựa vào nguyên liệu hái lượm, lên men và nuôi trồng tại chỗ.

Bạn có thể đọc thêm: Ẩm thực Châu Âu: món phải thử ở từng nước và món dễ ăn cho khách Việt để hiểu rõ hơn về vị trí của ẩm thực Bắc Âu trong bức tranh ẩm thực châu Âu nói chung.

Nhờ New Nordic, ẩm thực Bắc Âu nay là điểm nhấn được nhiều du khách đam mê ẩm thực tìm tới khi tham gia các tour châu Âu nhiều quốc gia, không còn bị xem là vùng trũng thiếu đặc sắc như trước.

[Ảnh: Một suất ăn theo phong cách New Nordic bày trí tinh tế tại nhà hàng Copenhagen]

Phô mai brunost và rượu akvavit có gì đặc biệt trong văn hóa ẩm thực Bắc Âu?

Phô mai brunost, hay phô mai nâu Na Uy, là loại phô mai màu caramel vị ngọt nhẹ, giống kẹo sữa, tạo ra bằng cách đun sôi whey tới khi đường trong sữa caramen hóa hoàn toàn. Món này do bà Anne Solbrå ở vùng Gudbrandsdalen sáng tạo vào thập niên 1860, tới năm 1908 mới được sản xuất công nghiệp quy mô lớn đầu tiên tại nhà máy sữa Tretten. Brunost thường được bào lát mỏng ăn kèm bánh mì hoặc bánh quy giòn vào bữa sáng.

Rượu akvavit là loại rượu mạnh chưng cất từ ngũ cốc hoặc khoai tây, nồng độ khoảng 40% ABV, theo quy định của Liên minh châu Âu bắt buộc phải có hương vị caraway hoặc thì là. Người Na Uy thường ủ akvavit trong thùng gỗ sồi 6 đến 12 năm, uống không ướp lạnh trong ly tulip, còn người Đan Mạch và Thụy Điển ưa phong cách nhẹ hơn, ướp lạnh và uống một hơi cùng lời chúc skål.

Bạn có thể đọc thêm: Tour Bắc Âu 4 nước để hiểu rõ hơn về hành trình khám phá ẩm thực và văn hóa 4 nước Đan Mạch, Thụy Điển, Na Uy và Phần Lan trong một chuyến đi.

Món cá trích lên men surströmming của Thụy Điển có thực sự đáng sợ như lời đồn?

Món cá trích lên men surströmming không đáng sợ như lời đồn về mùi, đây là món ăn truyền thống lên men tự nhiên của Thụy Điển, không gây hại sức khỏe nếu bảo quản và ăn đúng cách, dù mùi thực sự rất nồng.

Cá trích được đánh bắt vào mùa sinh sản từ tháng 4 đến tháng 6, sau đó ngâm hai giai đoạn: nước muối nồng độ 18 đến 23%, rồi muối khô 10 đến 15%, lên men khoảng 8 tuần ở 15 đến 17 độ C, trước khi đóng hộp và tiếp tục lên men tới cả năm. Một nghiên cứu của Nhật Bản năm 2002 từng xếp mùi surströmming nồng hơn cả cá đuối lên men Hàn Quốc và nattō đậu nành lên men Nhật Bản.

Người Thụy Điển thường mở hộp surströmming ngoài trời vào mùa surströmmingsskiva, từ thứ Năm tuần thứ ba tháng 8 tới tháng 9, ăn kèm bánh tunnbröd, khoai tây, hành tây, thì là và kem chua, uống cùng akvavit hoặc bia.

Bạn có thể đọc thêm: Tour 5 Nước Bắc Âu để hiểu rõ hơn về hành trình 11 ngày 10 đêm qua Đan Mạch, Na Uy, Thụy Điển, Estonia và Phần Lan, nơi có thể tìm hiểu thêm món ăn đặc trưng từng nước.

[Ảnh: Hộp cá trích lên men surströmming bày cùng bánh tunnbröd và khoai tây]

Ăn uống ở Bắc Âu có đắt đỏ như lời đồn không, khách Hà Nội nên chuẩn bị gì?

Ăn uống ở Bắc Âu đúng là đắt đỏ hơn hẳn Tây Âu hay Nam Âu, khách Hà Nội nên chuẩn bị tinh thần trước khi lên đường, dù mức chênh lệch phần nào được bù lại bằng trải nghiệm ẩm thực chất lượng cao khó tìm ở nơi khác.

Một điểm khách Việt dễ nhầm là Bắc Âu không dùng chung tiền tệ: Đan Mạch dùng krone Đan Mạch (DKK), Na Uy dùng krone Na Uy (NOK), Thụy Điển dùng krona Thụy Điển (SEK), riêng Phần Lan dùng đồng euro (EUR) do thuộc khu vực đồng tiền chung châu Âu. Khách nên đổi tiền mặt vừa đủ và ưu tiên thẻ thanh toán quốc tế vì hầu hết nơi đều chấp nhận thẻ.

Theo kinh nghiệm nhiều đoàn khách Hà Nội mà chúng tôi đã dẫn, cách tiết kiệm chi phí hiệu quả nhất ở Bắc Âu là ăn trưa tại các quầy smørrebrød hoặc siêu thị thay vì nhà hàng, để dành ngân sách cho một bữa tối trải nghiệm đúng phong cách New Nordic.

Văn hóa fika của Thụy Điển là gì?

Fika là thói quen dừng lại nghỉ ngơi giữa buổi để uống cà phê và ăn bánh ngọt, thường là bánh quế cinnamon bun, được xem như nghi thức xã giao gắn kết đồng nghiệp, bạn bè chứ không đơn thuần là giờ giải lao. Người Thụy Điển thường fika hai lần mỗi ngày, sáng và chiều, đây cũng là dịp thú vị để khách Hà Nội trải nghiệm nhịp sống chậm rãi, khác hẳn thói quen uống cà phê nhanh ở Việt Nam.

[Ảnh: Tách cà phê và bánh quế cinnamon bun trong giờ fika kiểu Thụy Điển]

Bạn có thể đọc thêm: Tour 7 Nước Bắc Âu và Baltic để hiểu rõ hơn về hành trình 13 ngày 12 đêm kết hợp trọn vẹn Bắc Âu và ba nước Baltic, phù hợp khách muốn khám phá sâu cả khu vực.

Trang Du Lịch Châu Âu Từ Hà Nội cũng thường xuyên cập nhật các hành trình mới quanh Bắc Âu và Baltic, khách có thể tham khảo thêm trước khi quyết định tự túc hay đi theo đoàn.

Câu hỏi thường gặp về ẩm thực Bắc Âu

Ăn cá hồi sống kiểu Bắc Âu như gravlax có an toàn không?

Có, an toàn nếu dùng cá hồi nuôi công nghiệp. Theo quy định an toàn thực phẩm của Liên minh châu Âu, cá hồi Đại Tây Dương nuôi công nghiệp, loại chiếm phần lớn sản lượng cá hồi Na Uy, được miễn cấp đông bắt buộc áp dụng cho hải sản ăn sống khác, dựa trên đánh giá của Cơ quan An toàn Thực phẩm Châu Âu (EFSA) năm 2010, do nguy cơ nhiễm ký sinh trùng gần như bằng không so với cá tự nhiên.

Có đúng là món thịt viên köttbullar của Thụy Điển bắt nguồn từ Thổ Nhĩ Kỳ không?

Đúng, tài khoản mạng xã hội chính thức của Thụy Điển từng công khai thừa nhận điều này năm 2018: công thức thịt viên köttbullar được Vua Charles XII mang về từ Thổ Nhĩ Kỳ đầu thế kỷ 18, sau 5 năm lưu vong gần Moldova trong lãnh thổ Ottoman.

Có đúng là người Phần Lan uống nhiều cà phê nhất thế giới không?

Phần Lan thường được nhiều thống kê quốc tế xếp hạng là quốc gia tiêu thụ cà phê bình quân đầu người nhiều nhất thế giới, khoảng 12kg mỗi người mỗi năm. Số liệu cụ thể có thể chênh lệch giữa các nguồn thống kê tùy phương pháp tính, nên con số này chỉ mang tính tham khảo tương đối.

Nhà hàng Bắc Âu có tính phí phục vụ và cần tip thêm không?

Phần lớn nhà hàng Bắc Âu đã gồm phí phục vụ trong giá niêm yết, khách không bắt buộc tip thêm. Nếu hài lòng, khách có thể làm tròn hóa đơn hoặc để lại khoản nhỏ, đây là cử chỉ cảm ơn cá nhân chứ không phải yêu cầu bắt buộc như văn hóa tip ở Mỹ.

Ẩm thực Bắc Âu có hợp khẩu vị người Việt không?

Phần lớn món Bắc Âu khá hợp khẩu vị người Việt vì ít gia vị nồng, chú trọng độ tươi nguyên liệu, đặc biệt món cá và hải sản. Một số món lên men mạnh như surströmming hoặc phô mai brunost vị ngọt lạ cần thời gian làm quen, nhưng phần lớn khách Việt thấy dễ ăn ngay từ lần thử đầu, nhất là cá hồi và bánh mì đen kiểu smørrebrød.

Bài viết được biên soạn bởi đội ngũ chuyên gia làm Tour Châu Âu của Euro Trip - Chuyên Du Lịch Châu Âu Từ Hà Nội với hơn 15 năm kinh nghiệm. Thông tin được cập nhật tháng 8/2026. Nếu bạn cần tư vấn lịch trình hoặc giá tour mới nhất, liên hệ trực tiếp tại Euro Trip.